Op woensdag 12 augustus 2026 schuift de maan voor de zon. Vanuit Nederland is dan een gedeeltelijke zonsverduistering te zien.
Wie de zon volledig door de maan wil zien bedekken, moet zuidelijker reizen: de baan van de totale eclips loopt onder meer door delen van Spanje. Maar hoe ontstaat een zonsverduistering eigenlijk? En waar moet je op letten als je dit bijzondere natuurverschijnsel zelf wilt bekijken? Waddensky legt het uit.
Hoe ontstaat een zonsverduistering?
Een zonsverduistering ontstaat wanneer de zon, de maan en de aarde vrijwel precies op één lijn staan. De maan beweegt dan tussen de aarde en de zon en blokkeert een deel van het zonlicht. De maan werpt daarbij een schaduw op de aarde. In een smalle strook, de totaliteitszone, wordt de zon volledig door de maan bedekt. Daar is een totale zonsverduistering te zien. In 2026 loopt die zone onder meer door delen van Spanje, IJsland, Groenland en Antarctica. Buiten de totaliteitszone valt alleen de buitenste schaduw van de maan over de aarde. Daar is de eclips gedeeltelijk: de maan schuift dan als het ware een hap uit de zon.
Een gedeeltelijke eclips vanuit Nederland
Ook vanuit Nederland is de zonsverduistering van 12 augustus goed te zien. Tijdens het maximum is ongeveer 90 procent van de middellijn van de zon bedekt. Dat is aanzienlijk meer dan tijdens de gedeeltelijke zonsverduistering van maart 2025, toen ongeveer 25 procent van de zon werd verduisterd. Met een speciale H-alfa- of zonnetelescoop zijn tijdens zo’n eclips bovendien details op het zonneoppervlak zichtbaar. Aan de rand van de zon kunnen bijvoorbeeld kleine, vlamachtige uitstulpingen te zien zijn. Dit zijn protuberansen: boogvormige wolken van plasma die zich boven het zonneoppervlak bevinden. Ook zonnevlekken zijn met geschikte zonnefilters zichtbaar. Deze donkere plekken ontstaan door sterke magnetische activiteit op de zon.
Waar kun je de eclips zien?
De gedeeltelijke verduistering begint in Utrecht om 19.16 uur en duurt tot 21.30 uur. Het maximum is om 20.11 uur. De exacte tijdstippen verschillen enigszins per locatie. Een vrije horizon richting het westen is belangrijk. De zon staat tijdens de eclips namelijk al behoorlijk laag. Rond het maximum staat de zon vanuit Utrecht nog maar ongeveer acht graden boven de horizon — ongeveer een vuistdikte op armlengte. Zoek daarom ruim voor het maximum een plek met vrij zicht en houd rekening met bomen, gebouwen en andere obstakels aan de westelijke horizon.
Op reis naar Spanje voor de totale eclips
Een totale zonsverduistering is vanuit Nederland een zeldzaamheid. De laatste was op het Europese vasteland zichtbaar op 11 augustus 1999. Vanuit Nederland zelf moeten we zelfs wachten tot 7 oktober 2135 voordat de maan de zon weer volledig bedekt. Geen wonder dus dat veel liefhebbers in augustus 2026 naar Spanje reizen.
Tijdens een totale zonsverduistering verandert de omgeving in korte tijd spectaculair. Midden op de dag wordt het donker, terwijl de temperatuur kan dalen en planten en dieren reageren alsof de nacht aanbreekt. De helderste sterren en planeten verschijnen aan de hemel. Rond de volledig bedekte zon wordt bovendien de zilverwitte corona zichtbaar: de ijle, hete buitenste atmosfeer van de zon. Dat is een van de bijzondere momenten die je alleen tijdens de totaliteit met het blote oog kunt waarnemen. Vlak voor en na de totaliteit kunnen nog twee beroemde verschijnselen optreden. Bij het parelsnoer van Baily breekt het laatste zonlicht door de dalen en langs de bergen aan de rand van de maan. Het licht verschijnt daardoor als een rij heldere puntjes. De diamanten ring is een korte, felle lichtflits die ontstaat wanneer de zon net volledig achter de maan verdwijnt of weer tevoorschijn komt. In Spanje vindt het maximum, afhankelijk van de exacte locatie, rond 20.28 uur plaats. De totaliteit duurt daar net geen twee minuten.
Kijk veilig naar de zon
Een zonsverduistering is indrukwekkend, maar kijken naar de zon zonder de juiste bescherming kan blijvende oogschade veroorzaken. Kijk daarom nooit rechtstreeks naar de zon zonder een geschikt zonnefilter. Een gewone zonnebril, cd, zwart filmnegatief of laskap is hiervoor niet geschikt. Ook de camera van een smartphone is geen veilige manier om rechtstreeks naar de zon te kijken; de felle zon kan bovendien de camerasensor beschadigen. De eenvoudigste en goedkoopste veilige optie is een speciale eclipsbril. Controleer vóór gebruik of deze voldoet aan ISO 12312-2:2015. Het certificaat moet op de bril of de verpakking vermeld staan. Wil je de zon met meer detail bekijken, gebruik dan een daarvoor bestemde zonnetelescoop, bijvoorbeeld een H-alfa-telescoop. Daarmee kun je onder meer zonnevlekken en protuberansen zien. Let op: gebruik altijd een gecertificeerde eclipsbril wanneer je naar de zon kijkt.
Of je nu vanuit Nederland een groot deel van de zon ziet verdwijnen of naar Spanje reist voor de volledige totaliteit: de eclips van 12 augustus 2026 is een bijzonder moment voor iedere sterrenliefhebber.
